Bliksems, Natuur wil elektrisch veld opheffen

Wereldwijd slaat de bliksem 45 keer per seconde in op aarde. Maar wat gaat er in de wolken nou precies vooraf aan die bliksemschicht? Anouk Kaufeld, ad.nl/wetenschap 05 sept 2021

Natuurkundige Sander Nijdam (Technische Universiteit Eindhoven) legt het uit. We moeten kijken naar zogenoemde geladen deeltjes. ,,In een wolk zitten ijskristallen en hagelstenen’’, vertelt Nijdam. In principe zijn die neutraal geladen. Dat betekent dat zo’n ijskristal of hagelsteen uit evenveel positieve als negatieve deeltjes bestaat. ,,Maar die ijskristallen en hagelstenen botsen weleens tegen elkaar. Bij zo’n botsing springt een klein beetje negatieve lading van de ijskristallen naar de hagelstenen. In een wolk heb je na zo’n botsing dan positief geladen ijskristallen en negatief geladen hagelstenen.’’

Om te begrijpen hoe bliksem ontstaat, moeten we kijken naar zogenoemde geladen deeltjes. ,,In een wolk zitten ijskristallen en hagelstenen’’, vertelt Nijdam. In principe zijn die neutraal geladen. Dat betekent dat zo’n ijskristal of hagelsteen uit evenveel positieve als negatieve deeltjes bestaat. ,,Maar die ijskristallen en hagelstenen botsen weleens tegen elkaar. Bij zo’n botsing springt een klein beetje negatieve lading van de ijskristallen naar de hagelstenen. In een wolk heb je na zo’n botsing dan positief geladen ijskristallen en negatief geladen hagelstenen.’’

Bliksemschicht in El Paso (Texas). © Getty Images/iStockphoto

Ladingsscheiding

Om bliksem te krijgen, gebeurt er ónder de wolk iets anders belangrijks, iets wat we vooral zien op mooie zomerdagen: warme lucht stijgt op van de aarde. Omdat de ijskristallen veel lichter zijn dan de hagelstenen, worden die naar de bovenkant van de wolk geduwd. De zware hagelstenen vallen gewoon naar beneden en verzamelen zich juist onderin. Je hebt dus nu een wolk die aan de bovenkant positief geladen is (ijskristallen), en aan de onderkant negatief (hagelstenen). ,,Dat noemen we ladingsscheiding, er ontstaat dan een elektrisch veld’’, legt Nijdam uit.

Getty Images
© Getty Images

,,De natuur wil dat elektrische veld opheffen – de positieve en negatieve deeltjes moeten weer gemengd worden. Om dat voor elkaar te krijgen, loopt er een stroom van het positieve deel naar het negatieve deel van de wolk. Die stroom is de bliksem.’’

Dit proces speelt zich dus af ín de wolk, 90% van de bliksem blijft ‘binnenskamers’. Maar wat gebeurt er dan als je een bliksemschicht naar de aarde ziet gaan? Nijdam: ,,Je hebt nu geleerd dat de onderkant van de wolk negatief geladen is. Die negatieve lading in de wolk wil weg. Die kan naar boven, maar ook naar de neutrale aarde. Dat veroorzaakt de kilometerslange flitsen.’’ Ondanks dat maar 10% van de bliksem buiten de wolk plaatsvindt, komt dat erg vaak voor. Wereldwijd slaat de bliksem 45 keer per seconde in op aarde.https://view.genial.ly/5e2f02836bbd27220c3ad988

Henk Kieft

Add comment